Smyrna Agorasında 2 Bin Yıllık Antik Kanal Hala Akıyor

Smyrna Agorası’nın derinliklerinden gelen su sesi, 2 bin yıl önceki Roma mühendisliğinin gücünü bugün Konak’ın kalbinde yankılatıyor. Antik kentin aşağı mahallelerine su taşımak için inşa edilen kanal, binlerce yıllık zamana meydan okuyarak günümüzde de akmaya devam ediyor. İzmir’in tarihi kent merkezinde yürütülen arkeolojik kazılar, kentin binlerce yıllık geçmişine dair daha önce bilinmeyen detayları gün yüzüne çıkarırken, antik su sisteminin hala çalışıyor olması bilim dünyasında heyecan yaratıyor.

Smyrna Agorası'ndaki Antik Su Kanalının Kaynağı Nerede?

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi adına yürütülen kazılarda, antik kanalın izi sürülüyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy ve ekibi, yaklaşık 2 bin yıldır kesintisiz akan bu suyun kaynağını tespit etmek için 150 metrelik bir hattı titizlikle takip etti. Yapılan incelemeler sonucunda suyun, Agora’nın hemen güneyinde yer alan Namazgah Hamamı ve Kurşunlu Cami çevresindeki bir pınardan beslendiği değerlendiriliyor.

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Türk-İslam Arkeolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy, Roma döneminde kentin su ihtiyacının pınarlara bağlı bu gelişmiş kanallarla karşılandığını vurguladı. Ersoy, sistemin işleyişine dair şu bilgileri paylaştı: "Yaklaşık 2 bin yıldır akan bir sudan bahsediyoruz. Kaynağı henüz tam noktasıyla tespit edemesek de Namazgah Hamamı bölgesindeki bir pınarın varlığına odaklandık. Suyun 150 metrelik bir yolculukla Agora’ya ulaştığını ve sistemin bir bölümünün hala kusursuz çalıştığını görüyoruz."

Efes Yamaç Evleri'ne Benzer Duvar Resimleri Bulundu

2026 yılı kazı çalışmaları sadece su yollarını değil, antik Smyrna’nın lüks yaşam alanlarını da ortaya çıkardı. Geçen yıl bulunan mozaik tabanın devamında üç yeni mekan daha keşfedildi. Bu mekanlardan ikisinin tabanı ince işçilikli mozaiklerle, birinin tabanı ise mermer döşemelerle kaplı. Kazıların en dikkat çeken bulgusu ise Smyrna Agorası ve tiyatro çevresinde ilk kez rastlanan duvar resimleri oldu.

Bu yapıların Efes Antik Kenti’ndeki dünyaca ünlü Yamaç Evleri ile benzerlik taşıdığını belirten Prof. Dr. Akın Ersoy, mekanların kamusal bir işleve sahip olabileceğine dikkat çekti. Duvar resimlerinin bölge arkeolojisi için bir ilk olduğunu ifade eden Ersoy, "İlk defa bu mekanlarda duvar resimlerine ulaştık. Bugüne kadar ne Agorada ne de tiyatro çevresinde böyle bir buluntuyla karşılaşmamıştık" dedi. MS 5. Ve 6. Yüzyıllara, yani Geç Antik Çağ’a tarihlenen bu yeni alanlar, Roma İmparatorluğu’nun 395 yılındaki bölünmesi ve Hristiyanlığın yayılmasıyla kentte yaşanan dönüşümü somut olarak kanıtlıyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nden Kazılara 34 Milyon TL Destek

İzmir’in tarihsel mirasını korumak ve turizme kazandırmak amacıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi, arkeolojik çalışmalara dev bir bütçe ayırdı. Belediye, Smyrna Agorası ve Antik Smyrna Tiyatrosu kazıları için 2025-2027 dönemini kapsayan süreçte toplam 34,5 milyon liralık bir destek paketi açıkladı. 2026 yılında şehir genelindeki 16 farklı arkeolojik kazı alanı için 19 milyon 665 bin 625 liralık ek kaynak sağlanacak.

Lojistik ve mali desteğin kazı hızını doğrudan etkilediğini belirten Prof. Dr. Akın Ersoy, Büyükşehir Belediyesi’nin katkısının arkeolojik mirasın gün yüzüne çıkma süresini kısalttığını söyledi. Ersoy, "Bu destekler sayesinde daha fazla uzman ve çalışma grubuyla sahada olabiliyoruz. Bu da İzmir’in tarihini daha hızlı keşfetmemiz anlamına geliyor" diyerek yerel yönetimin rolüne işaret etti. Kazı alanında ayrıca konservasyon çalışmaları da eş zamanlı yürütülüyor; özellikle Grafiti Salonu’ndaki sıvaların korunması için özel teknikler uygulanıyor.

20 Bin Kişilik Smyrna Tiyatrosu İzmir Yaşamına Dönüyor

Kadifekale eteklerinde bulunan ve İzmir’in antik dönemdeki ihtişamını temsil eden 20 bin kişi kapasiteli Smyrna Tiyatrosu, projenin en önemli hedeflerinden biri. Oturma sıralarının büyük bir kısmının sağlam şekilde günümüze ulaştığı tiyatroda çalışmalar yoğunlaştırıldı. Kazı ekibi, bu alanı sadece bir ören yeri olarak değil, İzmir’in gelecekteki en önemli sosyo-kültürel etkinlik merkezlerinden biri olarak görüyor.

Antik Smyrna Limanı’nın zamanla dolmasıyla ticari hayatın Kemeraltı’na kaydığını hatırlatan uzmanlar, Agoradaki hafızanın bugün dünyanın en büyük açık hava alışveriş merkezlerinden biri olan Kemeraltı’nda yaşadığını belirtiyor. Kazı alanında İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Turizm Rehberliği Bölümü öğrencileri de staj yaparak ziyaretçilere Türkçe ve İngilizce bilgilendirme sağlıyor. Bu durum, antik mirasın sadece akademik bir çalışma değil, aynı zamanda İzmirli gençler için bir eğitim sahası olduğunu da gösteriyor. Bu gelişme, özellikle tarihi aksın merkezinde yaşayan Konak sakinlerini ve İzmir turizminden pay alan binlerce esnafı yakından ilgilendiriyor.