Smyrna'da 5 Bin Yıllık Gümüş Hazine ve Izgara Plan Ortaya Çıktı

İzmir’in Bayraklı ilçesindeki Smyrna Antik Kenti’nde (Bayraklı Höyüğü) yürütülen kazılarda, 406 gram ağırlığında gümüş takı hazinesi ve antik dünyanın en erken ızgara şehir planlarından biri gün yüzüne çıkarıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle Ege Üniversitesi adına yürütülen ve İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 2014'ten bu yana desteklenen çalışmalar, kentin 5 bin yıl öncesine uzanan üretim ve ticaret ağını ortaya koyuyor.

Smyrna'da 406 Gramlık Gümüş Takı Hazinesi Bulundu

Kazıların en dikkat çeken bulgularından biri, Erken Tunç Çağı tabakalarında bir yapının taban köşesindeki çömleğin içinde bulunan gümüş takı topluluğu oldu. 2019 yılında gün yüzüne çıkarılan 406 gram ağırlığındaki hazinede; spiral yüzükler, alın bantları ve granül tekniğiyle üretilmiş gümüş takılar yer alıyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. Aylin Ümit Erdem, bu buluntuların İzmir’in en eski kuyumcularına dair veriler sunduğunu belirterek, "Troya hazinelerinden bildiğimiz benzer buluntuların burada da ortaya çıkması, Bayraklı’nın erken dönemlerdeki ekonomik ilişkilerini anlamamız açısından önemli. Gümüşün temin edilmesi, işlenmesi ve dağıtılması gelişmiş bir üretim faaliyetine işaret ediyor" dedi.

2 Bin 700 Yıllık Şehir Planı ve Athena Caddesi

Bayraklı Höyüğü'ndeki mimari kalıntılar, milattan önce 7. Yüzyıldan itibaren uygulanan ve "ızgara plan" olarak bilinen modern şehir yerleşiminin erken örneklerini barındırıyor. Birbirini dik kesen sokaklar, kamu binaları ve üretim alanlarının ayrı planlandığı bu düzende, Athena Caddesi kentin ana merkezini oluşturuyor. Adını Athena Tapınağı’ndan alan cadde, doğudaki anıtsal giriş kapısına bağlanıyor ve milattan önce 7. Yüzyıldan 4. Yüzyılın sonuna kadar yaklaşık 300 yıl boyunca aynı doğrultuda kullanıldı.

Kentin simge yapılarından Athena Tapınağı, 6x10 sütunlu planıyla Batı Anadolu’nun erken taş tapınakları arasında yer alıyor. Yapının bulunduğu alanın teraslarla yükseltilmesi, antik dönemde arazi koşullarının mimari tasarıma dahil edildiğini gösteriyor.

Harçsız Savunma Duvarları ve Altyapı Sistemi

Smyrna’nın savunma sistemi, milattan önce 9, 8 ve 7. Yüzyıllara tarihlenen üç farklı evreden oluşuyor. Taş blokların harç veya beton kullanılmadan, birbirine kilitlenerek inşa edildiği duvarlarda, dayanıklılığı artırmak için alt ve üst örgü arasında eğim verildiği tespit edildi. Kentin doğu savunma hattındaki anıtsal giriş kapısı ise tek kuleyle desteklenen ve rampalı bir yolla şehre bağlanan özgün yapısıyla dikkat çekiyor.

Antik kentin altyapı sistemine dair bulunan veriler şu detayları içeriyor:

• Evlerin içinden geçen atık su kanalları,
• Anıtsal giriş kapısındaki rampalı yolun altında yer alan büyük su kanalı,
• Meles Çayı’ndan kaynaklı su baskınlarını önlemek amacıyla inşa edilen teras duvarları.

Homeros'un İzleri ve Antik Yaşam

İlyada ve Odysseia destanlarının yazarı Homeros’un milattan önce 8. Yüzyılda Meles kıyısındaki Smyrna’da yaşadığına dair antik kaynaklardaki bilgiler, kazı alanının önemini artırıyor. Prof. Dr. Aylin Ümit Erdem, Homeros’un o dönemde ayakta olan Bayraklı Höyüğü’ndeki Smyrna sokaklarında dolaşmış olmasının en güçlü olasılık olduğunu ifade etti.

Kazılarda elde edilen diğer bulgular Smyrna’daki günlük yaşama dair şu bilgileri veriyor:

• Beslenme: Buğday, arpa, hayvan kemikleri ve öğütme taşlarının yanı sıra ocaklarda bulunan yanmış deniz kabukları, deniz ürünlerinin yoğun tüketildiğini kanıtlıyor.
• Üretim: Milattan önce 3. Ve 2. Bin yıllarına tarihlenen çok sayıda ağırşak ve dokuma ağırlığı, dokumacılığın temel üretim faaliyeti olduğunu gösteriyor.
• Ticaret: Akdeniz’den gelen deniz kabukları ve Levant kıyılarına kadar uzanan buluntular, kentin geniş bir coğrafyayla iletişimde olduğunu ortaya koyuyor.

2026 yılı kazı çalışmaları kapsamında, radyokarbon tarihleme yöntemiyle yerleşimin milattan önce 3. Bin yıla tarihlendiği belgelendi. Yeni dönem çalışmalarında kentin kuzey savunma hattı ve milattan önce 4. Yüzyıla ait büyük kamu yapısının tamamen aydınlatılması hedefleniyor.