Yeşilova Höyüğü'nde 8 Bin 500 Yıllık Ege Kültürü Gün Yüzünde

Bornova Ovası’nın 2 metre altında gün yüzüne çıkarılan 8 bin 500 yıllık çipura kemikleri, ağ ağırlıkları ve sürme kalemleri, İzmir’in ilk sakinlerinin modern Ege kültürünün temellerini binlerce yıl önce attığını kanıtladı. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına yürütülen Yeşilova Höyüğü kazılarında, kentin ilk yerleşik toplumunun sadece yan yana yaşamadığı, mutfaktan balıkçılığa kadar her alanda ortak bir yaşam örgütlediği belirlendi.

Yeşilova Höyüğü Kazılarında 8 Bin Yıllık Ortak Mutfak

Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası ve Bornova Belediyesi’nin destekleriyle sürdürlenen 2026 kazı döneminde, Neolitik Dönem yerleşimine ait çarpıcı detaylar bulundu. Kazı alanında ortaya çıkarılan açık mutfak işliği, ilk İzmirlilerin sosyal yapısına dair en somut veriyi sundu. Evlerin içinde ailelere ait özel ocak ve fırınlar bulunmasına rağmen, yerleşimin dışındaki bu ortak alanlarda toplu yemek pişirme işlemlerinin yapıldığı anlaşıldı.

Farklı özelliklerdeki ocak ve fırınların çevresinde bulunan yoğun çanak çömlek kalıntıları, o dönemde birden fazla pişirme tekniğinin aynı anda kullanıldığını gösteriyor. Kazı Başkanı Zafer Derin, bu durumu günümüz köylerindeki imece usulü ekmek pişirme kültürüne benzeterek, "Bütün evlerin ortaklaşa yemek yaptığı bu alanlar, ilk İzmirlilerin birlikte yaşamı şekillendirme konusunda ne kadar gelişkin olduğunu gösteriyor" ifadelerini kullandı.

İlk İzmirlilerin Sofrasında Çipura ve Midye Vardı

Kazılarda elde edilen bulgular, 8 bin 500 yıl önce Bornova'da yaşayan topluluğun beslenme alışkanlıklarının bugünkü İzmir mutfağıyla şaşırtıcı bir benzerlik taşıdığını ortaya koydu. Tarım ve hayvancılığın yanı sıra denizden de yoğun şekilde faydalanan topluluğun, balıkçılığı organize bir şekilde yaptığı belirlendi. Kazı alanında bulunan çok sayıda ağ ağırlığı, bu organize faaliyetin en önemli kanıtı sayılıyor.

Deniz ürünleri tüketiminin o dönemde bir yaşam biçimi olduğunu vurgulayan Derin, "Çipura belki en çok sevdikleri balıklardan biriydi. Günümüz Ege toplumundan beslenme alışkanlıkları açısından çok farklı değiller" dedi. Ayrıca kazılarda bulunan midye kabukları, deniz kültürünün Yeşilova sakinleri için vazgeçilmez olduğunu tescilledi.

8 Bin Yıllık Sürme Kalemi ve Ege Adalarıyla Ticaret

Yeşilova Höyüğü, sadece mutfak kültürüyle değil, kişisel bakım ve ticaret ağlarıyla da dikkat çekiyor. Önceki sezonlarda bulunan ve 8 bin yıl öncesine tarihlenen özel biçimli sürme kalemi, dönemin estetik anlayışını yansıtıyor. İnce bir taşın işlenmesiyle hazırlanan bu kalemle birlikte kullanılan siyah maddenin karbon içerikli bir malzeme olduğu tahmin ediliyor. Çok sayıda takı ve takı kabının bulunması, süslenmenin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olduğunu kanıtlıyor.

Topluluğun dış dünya ile bağlantısı ise alet yapımında kullanılan hammaddelerden anlaşılıyor. Ege adalarından getirildiği tespit edilen sert taşların Yeşilova'da alet yapımında kullanılması, ilk İzmirlilerin deniz aşırı coğrafyalarla ticari ve kültürel bir bağ kurduğunu gösteriyor. Ayrıca çevreci bir yaklaşım sergileyen bu toplumun, kırılan öğütme taşlarını yapı duvarlarında "devşirme" malzeme olarak yeniden kullandığı görüldü.

Yeşilova'daki Büyük Yangının İzleri ve Nüfus Tahmini

Arkeolojik katmanlar, Yeşilova sakinlerinin barışçıl bir ömür sürdüğünü ancak büyük doğa felaketleriyle mücadele ettiğini gösteriyor. Kazılarda hiçbir savaş aletine rastlanmaması, topluluğun barış içinde yaşadığına işaret ederken; duvarları eritecek kadar yüksek ısıya ulaşan büyük bir yangının izleri ise trajik bir sonu belgeliyor. Derin, son köyün büyük bir yangınla yok olduğunu, ancak insanların aynı bölgede defalarca yeniden yaşam kurduğunu belirtti.

Bugünkü toprak yüzeyinin 1,5 ile 2 metre altında başlayan yerleşim alanının yaklaşık 70 bin metrekare olduğu tahmin ediliyor. Bugüne kadar 3 bin metrekarelik alanda yapılan çalışmalara dayanarak, bölgede en az 500 kişilik bir topluluğun yaşadığı öngörülüyor. Bornova'nın kalbindeki bu tarihi hazine, İzmir'in yerleşik hayat tarihini her geçen gün daha eskiye taşıyor.