İzmir'in Tarihi Mirasına 29 İlçede KUDEB Kalkanı

Bergama’nın dar sokaklarından Selçuk’un antik dokusuna, Tire’nin tarihi çarşılarından Ödemiş’in eski evlerine kadar İzmir’in dört bir yanındaki kültürel miras, uzman ellerin titiz denetimiyle geleceğe taşınıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Koruma Uygulama ve Denetim Şube Müdürlüğü (KUDEB), kentin tarihsel kimliğini oluşturan tescilli ve tescilsiz yapıları koruma altına alarak, izinsiz müdahalelerin önüne geçiyor. Bir tarihi evin çatısını onarmak veya pencere doğramasını değiştirmek gibi ilk bakışta basit görünen işlemler, KUDEB uzmanlarının onayı olmadan yapılamıyor. Bu sıkı denetim ağı, İzmir’in binlerce yıllık hafızasının yanlış restorasyonlarla silinmesini engelliyor.

29 İlçede Tarihi Yapılara Yakın Takip

2021 yılında temelleri atılan ve 2022 yılından itibaren fiilen sahaya inen KUDEB, İzmir’in yerel yönetim yapısında kritik bir köprü görevi üstleniyor. Koruma Bölge Kurulları ile ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlayan müdürlük, Konak ilçesi dışındaki tüm İzmir ilçelerinde yetki sahibi. Konak’ın kendi koruma birimi olması nedeniyle, KUDEB’in 64 personeli ve 31 uzmanı, geri kalan 29 ilçenin tamamında tarihi dokuyu korumak için mesai harcıyor. Bu geniş kapsama alanı, özellikle kırsal ilçelerdeki tescilli yapıların sahipsiz kalmamasını sağlıyor.

Müdürlüğün çalışma prensibi, sadece büyük restorasyon projelerini onaylamakla sınırlı kalmıyor. Kentsel sit alanlarında yer alan her türlü yapı için "basit bakım ve onarım" izinleri de bu birimden geçiyor. Bir binanın dış cephe boyasından derz onarımına, çatı tamiratından ahşap pencere yenilemesine kadar her türlü müdahale, uzman ekipler tarafından yerinde inceleniyor. Yapılan inceleme sonucunda, müdahalenin yapının özgün mimari diline uygun olduğu tespit edilirse “Onarım Uygunluk Belgesi” düzenleniyor. Eğer yapı basit bir onarımla kurtarılamayacak kadar yıpranmışsa veya kapsamlı bir restorasyon gerektiriyorsa, süreç derhal durdurularak konu Koruma Bölge Kurulu’na havale ediliyor.

2 Bini Aşkın İşlem: Rakamlarla Koruma Seferberliği

KUDEB’in paylaştığı son veriler, İzmir’deki koruma çalışmalarının boyutunu gözler önüne seriyor. Eylül 2023 tarihinden bu yana müdürlük tarafından toplamda 2 bin 166 farklı işlem gerçekleştirildi. Bu işlemlerin detayları, kentin tarihi envanterinin ne kadar yoğun bir denetimden geçtiğini kanıtlıyor. Yapılan çalışmalar kapsamında 291 basit bakım ve onarım başvurusu karara bağlanırken, tescilsiz olmasına rağmen tarihi doku içerisinde yer alan 281 yapı için mimari proje kontrolü yapıldı. Ayrıca 186 büyük restorasyon projesi de uzmanlarca sahada denetlendi.

Denetimlerin en dikkat çekici kısmını ise izinsiz uygulamalara yönelik müdahaleler oluşturuyor. Son bir yıl içinde 526 izinsiz uygulama tespit edilerek yasal süreçler başlatıldı. Kentin güvenliği için risk oluşturan 152 tarihi yapı için güvenlik önlemi denetimi yapılırken, tarihi alanlardaki yıkım süreçlerine dair 178 denetim gerçekleştirildi. Sadece binalar değil, tarihi çevre de bu koruma kalkanının içinde yer alıyor. Altyapı çalışmaları için 108, kazı, temizlik ve ağaç kesimi/dikimi gibi işlemler için ise 248 ayrı inceleme yapıldı. Tüm bu süreçlerin sonucunda resmi kurumlar için 196 ayrı görüş raporu hazırlandı.

İzmir İçin Ne Anlama Geliyor?

İzmir gibi çok katmanlı bir tarihe sahip olan kentte KUDEB’in varlığı, sadece eski binaların ayakta kalması değil, aynı zamanda mülk sahiplerinin doğru yönlendirilmesi anlamına geliyor. Tarihi ev sahipleri, hangi malzemeyi kullanacaklarını veya hangi teknikle onarım yapacaklarını bilemediklerinde KUDEB’in teknik rehberlik hizmetinden faydalanabiliyor. Bu durum, yanlış uygulamalar nedeniyle mülk sahiplerinin hukuki sorunlar yaşamasını önlerken, kentin estetik bütünlüğünü de koruyor. Özellikle UNESCO yolundaki Bergama ve Selçuk gibi ilçelerde bu denetimler, uluslararası koruma standartlarının yakalanması için hayati önem taşıyor.

Ayrıca tarihi alanlarda yürütülen altyapı çalışmalarının denetlenmesi, GDZ Elektrik veya İZSU gibi kurumların kazı çalışmaları sırasında yer altındaki kültürel katmanlara zarar vermemesini sağlıyor. Tarihi çevredeki ağaçların bakımı ve yeni dikilecek ağaçların tür seçimi dahi bu uzman denetiminden geçiyor. Bu bütüncül yaklaşım, İzmir’in hanlarını, camilerini, kiliselerini ve anıtsal yapılarını sadece birer "eski yapı" olarak değil, yaşayan bir şehir parçası olarak geleceğe miras bırakıyor. Bu çalışmalar, özellikle tarihi yapı stokunun yoğun olduğu Tire, Birgi, Şirince ve Foça gibi turistik bölgelerdeki yerel ekonominin ve kültürel turizmin sürdürülebilirliği için temel taşı niteliği taşıyor.