İzmir'de Sit Kararları: Selçuk'ta Tarih Fışkırdı...

İzmir'in kalbinde ve tarihi ilçesi Selçuk'ta, şehrin geçmişine ve geleceğine yön verecek iki kritik karar Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Selçuk Atatürk Mahallesi'ndeki özel bir mülkte gerçekleştirilen sondaj kazılarından Aydınoğulları Beyliği'ne ait 14. Yüzyıl izleri fışkırırken, Konak'taki Çankaya Katlı Otoparkı'nın "riskli yapı" düğümü sit derecesinin düşürülmesiyle çözüldü. Bu iki karar, hem İzmir'in kültürel mirasının korunması hem de kent merkezindeki otopark krizinin aşılması noktasında büyük önem taşıyor.

Selçuk'ta Aydınoğulları Dönemi'ne Ait Konut Kalıntıları Bulundu

Selçuk ilçesi Atatürk Mahallesi'nde yer alan, tapunun 358 ada, 2 parselinde kayıtlı özel mülkiyette yürütülen sondaj çalışmaları, bölgenin Türk-İslam dönemi tarihine dair somut veriler sundu. İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun denetiminde yapılan kazılarda, 1 adet sikke, 9 adet çivi, 1 adet makas, 2 adet obje, 1 adet ağırşak ve çok sayıda Aydınoğulları Beyliği dönemine tarihlenen seramik buluntu gün yüzüne çıkarıldı. Arkeolojik veriler, alanda M. S. 14. Yüzyıla ait, avlulu bir konut veya mekana işaret eden kuzey-güney yönlü duvarlar ile harç kaplamalı döşemelerin varlığını kanıtladı.

Müze Müdürlüğü ve Kazı Başkanlığı uzmanlarının raporlarını inceleyen Koruma Kurulu, taşınmazın statüsünde radikal bir değişikliğe gitti. Daha önce "kentsel + 3. Derece arkeolojik sit" olan bölge, buluntuların niteliği ve çevre dokuyla olan bütünlüğü nedeniyle "1. Derece Arkeolojik Sit" alanı olarak tescil edildi. Bu karar doğrultusunda, alandaki tüm yeni yapılaşma talepleri reddedildi. Ortaya çıkarılan yapı kalıntılarının, hazırlanan belgeleme çalışmaları sonrasında Müze Müdürlüğü tekniklerine uygun şekilde kapatılarak yerinde korunmasına ve konservasyon uygulamalarının yapılmasına karar verildi.

Çankaya Katlı Otoparkı İçin "Kamu Yararı" Kararı Çıktı

İzmir'in merkezinde, depreme dayanıksız olduğu gerekçesiyle kapatılan ve yıkım süreci tartışmalara neden olan Çankaya Katlı Otoparkı için de beklenen karar açıklandı. Konak ilçesi Hatuniye Mahallesi 7341 ada, 1 parselde bulunan; İzmir Büyükşehir Belediyesi, Ziraat Bankası ve Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki alanın sit statüsü düşürüldü. Kurul, bölgenin otopark ihtiyacını ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanun kapsamındaki "riskli yapı" raporunu göz önüne alarak, alanın 1. Derece Arkeolojik Sit statüsünü 3. Derece Arkeolojik Sit olarak revize etti.

Karar sürecinde Smyrna Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy'un sunduğu bilimsel veriler belirleyici oldu. Yapılan paleocoğrafik delgi sondaj çalışmalarında yeni bir kültür varlığına rastlanmadığı, mevcut otoparkın temellerinin zaten kültür toprağının bittiği derinliğe kadar indiği rapor edildi. Ayrıca taşınmazın 1987 yılındaki inşası sırasında ortaya çıkan 3 adet tuğla örgülü kemerin 1,5 metrelik bölümünün o dönemki kurul kararlarıyla yıkıldığı hatırlatıldı. Kurul, otopark işlevinin devam ettirilmesinin bölgedeki ticari hareketlilik ve kamu yararı açısından zorunlu olduğuna hükmetti.

İzmir İçin Ne Anlama Geliyor?

Bu kararlar, İzmir'in iki farklı noktasında farklı ihtiyaçlara cevap veriyor. Selçuk'taki tescil kararı, Efes Selçuk'un dünya miras listesindeki gücünü pekiştirirken, Osmanlı öncesi Beylikler dönemi mimarisinin korunmasını sağlayacak. Bu durum, özellikle ilçedeki kültürel turizm rotalarının genişlemesi ve akademik çalışmalar için yeni bir kapı aralıyor. Koruma Kurulu'nun bu hamlesi, İzmir'in tarihsel derinliğinin korunması adına tavizsiz bir duruş olarak nitelendiriliyor.

Konak tarafında ise Çankaya Katlı Otoparkı'ndaki statü değişikliği, Kemeraltı esnafı ve bölgeye araçla gelen binlerce İzmirli için hayati bir önem taşıyor. Otoparkın 3. Derece sit alanına dönüştürülmesi, yapının yıkılıp modern ve güvenli bir şekilde yeniden inşa edilmesinin önündeki en büyük hukuki engeli kaldırdı. Bu gelişme, Alsancak ve Çankaya hattındaki trafik yoğunluğunu azaltacak ve bölgedeki ticaret hacmini yeniden canlandıracaktır. Kararın ardından ilgili belediyelerin hızla koruma amaçlı imar planı değişikliği hazırlaması bekleniyor.