İZSU'nun Borç Yükü 18 Milyar TL'yi Aştı: İzmir'de Altyapı ve İhale Krizi

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin en büyük yatırımcı kuruluşu olan İZSU Genel Müdürlüğü’nün 2025 yılı Denetim Raporu, kurumun mali yapısındaki devasa borçlanmayı ve yönetimsel krizleri gün yüzüne çıkardı. 2024 yılında 5,1 milyar lira olan toplam iç ve dış borç yükü, sadece bir yıl içerisinde yaklaşık %260 oranında artarak 18 milyar 446 milyon lira seviyesine ulaştı. İzmirli seçmenin musluktan akan suyun maliyetini ve altyapı yatırımlarını sorguladığı bir dönemde açıklanan veriler, kurumun önümüzdeki üç yıl boyunca 4 milyar 797 milyon liralık bir kredi geri ödeme takvimiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

İZSU Gelirleri Katlandı Ama Giderler Kontrolden Çıktı

Kurumun mali tablosu incelendiğinde, gelirlerin son üç yılda sert bir yükseliş grafiği çizdiği görülüyor. 2023 yılında 8,9 milyar lira olan toplam gelir, 2024’te 14,8 milyar liraya, 2025 yılında ise 25 milyar 743 milyon liraya yükseldi. Gelir bütçesinin %95,40 oranında gerçekleştiği İZSU’da, en büyük payı 20 milyar 379 milyon lira ile su satışı ve benzeri kalemleri kapsayan teşebbüs ve mülkiyet gelirleri oluşturdu. Diğer gelirler kalemi 5,3 milyar lirada kalırken, merkezi idare vergi gelirlerinden alınan pay 2 milyar 841 milyon lira olarak kayıtlara geçti. İlginç bir veri olarak, bağış ve yardımlar kaleminde öngörülen 550 bin liralık beklenti aşılarak 788 bin lira tahsilat yapıldı.

Gider tarafında ise 35,5 milyar liralık devasa bir bütçe öngörülmesine rağmen, fiili harcama 25 milyar 92 milyon lira seviyesinde kaldı. Gider gerçekleşme oranının %70,68’de kalması, özellikle yatırımların aksadığını kanıtlar nitelikte. Mal ve hizmet alımları için 15,79 milyar lira harcanırken, kentin geleceğini ilgilendiren sermaye giderleri (yatırımlar) için ayrılan bütçenin sadece %43’ü kullanılabildi. Bu durum, İzmir’in kronikleşen altyapı sorunlarının neden çözülemediğine dair somut bir gösterge olarak rapora yansıdı. Ayrıca kurumun faiz giderleri için bir yıl içinde 1,29 milyar lira harcaması dikkat çekti.

18,4 Milyar Liralık Borç Kıskacı ve Personel Yapısı

İZSU’nun toplam borç stoğu 18 milyar 446 milyon lira olarak netleşirken, bu borcun 7,47 milyar lirası kısa vadeli, 10,97 milyar lirası ise uzun vadeli yükümlülüklerden oluşuyor. Kısa vadeli borçlar içinde 3 milyar 357 milyon liralık bütçe emanetleri ve 1 milyar 187 milyon liralık banka kredileri ilk sırada yer alıyor. Uzun vadeli borçlarda ise 4,42 milyar liralık depozito ve teminatlar ile 3,26 milyar liralık kamu idarelerine olan borçlar ağır basıyor. Kurumun toplam dış mali borcu ise 2 milyar 575 milyon lira seviyesinde seyrediyor.

Kurumun insan kaynağı yapısı da devasa bir organizasyona işaret ediyor. İZSU bünyesinde toplam 6 bin 189 personel görev yapıyor. Bu kadronun dağılımı şu şekilde:

• 1.363 memur ve 8 sözleşmeli personel,
• 242 kadrolu işçi,
• İZELMAN A. Ş bünyesinde 662 işçi,
• İZENERJİ A. Ş bünyesinde 1.226 işçi,
• İZDOĞA A. Ş bünyesinde 2 bin 688 işçi.

Personel giderleri 2025 yılında 2 milyar 412 milyon lira olarak gerçekleşti. Kurumun banka hesaplarındaki toplam nakit varlığı ise 372 milyon 559 bin lira. Bu paranın 325 milyon lirası İller Bankası’nda, 21,8 milyon lirası Vakıfbank’ta ve 20,3 milyon lirası Ziraat Bankası’nda tutuluyor.

AK Parti’den Şerh: İhalelerde Usulsüzlük ve Can Güvenliği Riski

Denetim komisyonunun AK Partili üyesi Nail Kocabaş, rapora düştüğü şerhlerle İZSU yönetimini sert bir dille eleştirdi. Özellikle "12 Ay Süre ile İş Aracı ve İş Makinesi Kiralama" ihalesi raporun en tartışmalı başlığı oldu. Yaklaşık maliyeti 218 milyon lira olan ihale için 41 firma doküman indirmesine ve 15 firma teklif vermesine rağmen, İZSU yönetimi sadece 2 teklifi geçerli kabul etti. Bu durum raporda "rekabetin fiilen ortadan kaldırılması" olarak nitelendirildi. Tekliflerin piyasa fiyatlarından ziyade, idarenin belirlediği rakamlara göre "ayarlandığı" iddiası denetçiler tarafından kayda geçirildi.

Rapordaki en sarsıcı bölüm ise İzmir’de yaşanan elektrik faciasına ayrıldı. Sağanak yağış sonrası su birikintisinde akıma kapılan 2 kişinin hayatını kaybetmesi, altyapı yetersizliğinin bir "hizmet kusuru" değil, "can güvenliği tehdidi" olduğunu ortaya koydu. 40 sanığın yargılandığı ve 30’u hakkında 4 yıl ile 10 yıl arasında hapis cezası verildiği dava süreci, raporda üst yönetimin sorumluluğuna işaret eden bir "yönetim zafiyeti" olarak tanımlandı. Takipli alacaklardaki artış da ürkütücü boyutlara ulaştı; 2023'te 33,3 milyar lira olan icra takibi tutarı, 2025 itibarıyla 135,8 milyar liraya yükseldi.

İzmir İçin Ne Anlama Geliyor?

İZSU’nun bu mali tablosu, İzmir halkı için doğrudan iki sonuç doğuruyor: Hizmet kalitesinde düşüş ve olası yeni zamlar. Borç yükünün 18 milyar lirayı aşması ve yatırım bütçesinin yarısının bile kullanılamaması, özellikle Konak, Karşıyaka ve Bayraklı gibi eski altyapıya sahip ilçelerde su taşkınlarının ve kanalizasyon sorunlarının devam edeceği anlamına geliyor. Sermaye giderlerinin düşük kalması, modern arıtma tesislerinin ve yeni şebeke hatlarının inşasının yavaşlayacağını gösteriyor.

Bu gelişme, özellikle İzmir'deki dar gelirli aileleri ve sanayi bölgelerindeki işletmeleri, artan işletme maliyetleri ve faiz yükü nedeniyle yeni su zammı baskısıyla karşı karşıya bırakabilir. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin önümüzdeki dönemde bu borç sarmalından çıkmak için nasıl bir strateji izleyeceği, kentin 30 ilçesindeki 4,5 milyon vatandaşın günlük yaşam kalitesini doğrudan belirleyecek.