İzmir'in 82 Yıllık Fotoğraf Tarihi Kitaplaştı: 90 Fotoğrafçı Kayıt

İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı, kentin 1840 yılındaki ilk fotoğraf çekimlerinden 1922 Büyük İzmir Yangını'na kadar uzanan görsel serüvenini "İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)" adlı kitapta topladı. Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin merkezlerinden biri olan İzmir’in profesyonel fotoğrafçılık gelişimini ele alan çalışma, Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM) bünyesindeki İzmirli Kahve’de ve online satış kanallarında okura sunuldu.

Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025’te APİKAM’da açılan aynı isimli araştırma sergisiyle atıldı. Serginin ardından genişletilen araştırmalar kapsamında Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki kütüphaneler, müzeler, aile arşivleri ve özel koleksiyonlar incelendi. Çalışmada fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları formatlar, kartonlar ve gazete ilanları gibi somut belgeler üzerinden kentin 70 yılı aşkın profesyonel fotoğrafçılık süreci kayıt altına alındı.

Aybala Yentürk’ün yayına hazırladığı kitapta sekiz farklı yazarın araştırmaları yer alıyor. Eserde yer alan bölümler ve yazarları şunlar:

• Aybala Yentürk: Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi
• Onur Eryeşil: Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu
• Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır: İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar
• Fabio Tito: Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği
• Nejat Yentürk: Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv
• Nihan Özdal: Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları
• Mert Rüstem: Bir Geleneğin Hikâyyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi

70'ten Fazla Fotoğrafhane Tespit Edildi

Araştırma sürecinde 70’ten fazla fotoğrafhane ve 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettiklerini belirten Aybala Yentürk, çalışmanın 1840-1922 dönemine odaklanmasının nedenlerini açıkladı. Yentürk, "1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılması başlangıç noktamız oldu. 1922 Büyük İzmir Yangını ise bu fotoğrafhanelerin fiziksel olarak yok olduğu tarihtir. İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz ve Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalır" dedi.

Hazırlık aşamasında uluslararası dijital arşivlerin yanı sıra köklü Levanten ailelerin özel albümlerine de erişildi. Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm ve arşiv belgesini bir araya getiren çalışma, fotoğrafın icadının 200. Yılında İzmir’in Akdeniz havzasındaki tarihsel konumunu somut verilerle ortaya koyuyor.