İzmir'de Mutfak Atıkları Siyah Altına Dönüşüyor

İzmir’in mutfaklarında biriken sebze ve meyve kabukları, "Dönüşüme Evde Başla" projesiyle Karşıyaka sokaklarından toplanarak park ve bahçelere can verecek gübreye dönüşüyor. İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay’ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonuyla hayata geçirilen bokaşi (bokashi) kompost uygulamasında, gönüllü hanelerin biriktirdiği ilk kovalar belediye ekipleri tarafından teslim alınmaya başlandı.

İzmir'de Bokaşi Kompost Süreci Nasıl İşliyor?

Proje kapsamında eğitimlerini tamamlayan İzmirli gönüllüler, evsel organik atıklarını kendilerine sağlanan özel bokaşi kovalarında biriktirdi. Mutfak atıklarının kaynağında ayrıştırılmasını temel alan bu sistemde, fermantasyon süreci hanelerde tamamlandı. Sürecin sonunda yurttaşlar, “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması üzerinden “kovam dolu” bildirimi yaparak belediye ekiplerini bilgilendirdi.

Harekete geçen İzmir Büyükşehir Belediyesi Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı ekipleri, belirlenen adreslere giderek dolu kovaları teslim aldı. Ekipler, teslimat sırasında vatandaşlara temiz ve boş kovalar bırakarak döngünün kesintisiz devam etmesini sağladı. Toplanan kovalarda fermantasyonun doğru gerçekleşip gerçekleşmediği ve sıvı oluşumu uzmanlarca titizlikle kontrol edildi. Kalite değerlendirmesinden geçen kompostlar, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin kontrollü alanlarında toprakla buluşturulmak üzere nakledildi.

Toprağa gömülen bu organik materyaller, 4 ila 6 hafta sürecek bir olgunlaşma aşamasına girdi. Bu sürenin sonunda elde edilecek yüksek verimli gübreler, İzmir’in dört bir yanındaki parklarda, bahçelerde ve mahalle bostanlarında kullanılacak. "Siyah altın" olarak da adlandırılan bu kompost, İzmir toprağının verimini artırırken kimyasal gübre kullanımını da azaltacak.

Başvuru Sayısı 4 Bine Ulaştı: İzmirliler Yoğun İlgi Gösteriyor

İzmir genelinde projeye olan ilgi her geçen gün katlanarak artıyor. Bokaşi kompost seti almak için “İyi Tarım İzmir” mobil uygulaması ve HİM–Hemşehri İletişim Merkezi (ALO 153) üzerinden yapılan başvuru sayısı şimdiden 4 bine ulaştı. İzmir Büyükşehir Belediyesi Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı’nda görevli gıda mühendisi Seda Erişken, katılımın yoğunluğundan memnuniyet duyduklarını ifade etti.

Erişken, sürecin teknik detaylarına ilişkin şu bilgileri paylaştı: “Doğaya katkı sağlamak isteyen vatandaşlarımız başvuru yaparak bu sürece destek olmak istiyor. Katılım oldukça yoğun ve her geçen gün artıyor. Dolu kompost kovalarını vatandaşlarımızdan teslim aldıktan sonra müdürlüğümüzde öncelikle sıvı gübre kontrollerini gerçekleştiriyoruz. Süreci düzenli olarak takip ederek sıvı oluşumunu gözlemliyoruz. Sıvı çıkışı duran kovalarda ise gömme aşamasına geçiyoruz.”

Kovaların temizlik aşamasında çevre dostu yöntemler tercih ediliyor. Gıda mühendisi Seda Erişken, boşalan kovaların herhangi bir kimyasal madde kullanılmadan, sirkeli sularla temizlendiğini ve bu sayede yeniden kullanıma hazır hale getirilerek vatandaşlara ulaştırıldığını vurguladı. Bu yöntemle hem su tasarrufu sağlanıyor hem de kimyasal kirliliğin önüne geçiliyor.

Karşıyaka'dan Türkiye'ye Örnek Model: "Yıllardır Hayal Ediyordum"

Uygulamanın Karşıyaka’daki ilk dağıtım sürecine gönüllü olarak katılan Özer Ailesi, evde kompost yapmanın mutluluğunu yaşayan hanelerden sadece biri. Kompost sürecini tamamlayarak ilk bildirimde bulunan Ayşe Özer, bu hizmetin dünya geleceği için kritik önemde olduğunu belirtti. Özer, “Ben bu hizmetin ülkemiz adına, dünya adına çok yararlı olduğunu düşünüyorum. Çok uzun yıllardır hayal ettiğim bir şeydi. Evde olabileceğini düşünmezdim. Bahçeli bir evim olsun, ben de böyle bir köşesinde yapayım derken böyle bir şey karşıma çıktı. Hemen ilgilendim; keyifle yapıyorum, yorucu değil” dedi.

Ayşe Özer, uygulamanın İzmir sınırlarını aşması gerektiğini savunarak, “Bu çalışmanın büyümesini, İzmir’den diğer illere de yayılmasını isterim. Toprağımız için, doğamız için çok faydalı. Biz de kompostumuzu toprakla karıştırıp saksılarımızda kullandık. Saksısı, balkonu olan herkesin bu sürece katılmasını isterim. İzmir Büyükşehir Belediyesi de süreç boyunca çok ilgili ve destekleyici davrandı” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, projenin sadece büyük ölçekli tarım alanlarında değil, Alsancak veya Karşıyaka’daki bir apartman dairesinin balkonunda bile uygulanabileceğini kanıtlıyor.

Erkin Özer ise projenin kurumsal iletişiminden ve ekiplerin özverisinden övgüyle bahsetti. Özer, “Süreç en başından beri olumlu ilerliyor. Bunun İzmir’in tamamına yayılacağını düşünüyorum. İzmir’den Ege Bölgesi’ne, ardından Türkiye’ye yayılır, örnek olur. Çok güzel bir proje. Doğayı korumak çok önemli. Doğal atıkları değerlendirerek hem çevreyi koruyoruz hem de toprağımıza yararlı bir hale getirip değerlendirmeye çalışıyoruz. İlgili arkadaşlar çok severek bu işi yapıyorlar. İletişimimiz çok güzel ilerliyor. Bizlere ulaşmakta, yardımcı olmakta çok özverili davranıyorlar. Emeklerine sağlık” şeklinde konuştu.

İzmir İçin Ne Anlama Geliyor?

Bu proje, İzmir’in katı atık yönetiminde devrim niteliğinde bir adım olarak görülüyor. Özellikle Bornova, Karşıyaka ve Konak gibi nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu ilçelerde evsel atıkların çöp depolama alanlarına gitmeden kaynağında dönüştürülmesi, belediyenin atık toplama maliyetlerini düşürürken çevre kirliliğini minimize ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin park ve bahçelerinde kendi ürettiği doğal gübreyi kullanacak olması, belediye bütçesinde tasarruf sağlarken, İzmirlilerin daha sağlıklı ve yeşil alanlarda vakit geçirmesine olanak tanıyor.

Bu gelişme, özellikle sürdürülebilir bir İzmir hedefleyen ve iklim krizine karşı yerel çözümler üretmeye çalışan 4 milyondan fazla İzmirliyi yakından ilgilendiriyor.