Engelli Araç Alımında 10 Yıl Şartı Meclis'ten Geçti: İşte Yeni ÖTV...

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda kabul edilen yeni yasal düzenleme, İzmir genelinde araç sahibi olmayı bekleyen binlerce engelli vatandaşı ve ailelerini doğrudan etkileyen köklü değişiklikleri beraberinde getirdi. Engelli bireylerin ÖTV muafiyetli araç alımlarına ilişkin kurallar sil baştan yazılırken, özellikle satış ve yeniden araç alım süreleri arasındaki makas ciddi oranda açıldı. Yeni sistemle birlikte, devletin sağladığı bu avantajdan yararlanmak isteyenler için artık "10 yıl bekleme" dönemi resmen başladı.

Düzenlemenin en dikkat çekici maddesi, aracın elden çıkarılması ve yenisinin alınması arasındaki süre farkı oldu. Mevcut uygulamada 5 yıl olan yeniden araç alım süresi, yapılan değişiklikle 10 yıla çıkarıldı. Bu durum, İzmir'deki otomobil bayilerinde ve engelli derneklerinde en çok konuşulan konu haline geldi. Vatandaşlar artık aldıkları aracı çok daha uzun süre kullanmak ya da sattıktan sonra yeni bir hak için uzun bir süre beklemek durumunda kalacak.

5 Yıl ve 10 Yıl Kuralı Nasıl İşleyecek?

Yeni düzenlemeye göre, ÖTV muafiyetiyle satın alınan bir araç 5 yılını doldurduğunda herhangi bir vergi cezası ödenmeden üçüncü kişilere satılabilecek. Ancak, bu aracı satan hak sahibi, yeniden ÖTV'siz bir araç satın almak isterse ilk alış tarihinden itibaren tam 10 yılın geçmesini beklemek zorunda kalacak. Bu kuralın işleyişi somut bir örnekle netleştirildi: Nisan 2025’te ilk kez ÖTV’siz araç alan bir İzmirli, bu aracını Nisan 2030’da cezasız satabilecek; fakat yeni bir ÖTV’siz araç alabilmek için takvimler Nisan 2035’i gösterene kadar bekleyecek.

Bu sert geçiş, araçlarını sık değiştirmek zorunda kalan veya güncel teknolojiye sahip araçlara binmek isteyen engelli bireyler için yeni bir planlama yapmayı zorunlu kılıyor. Düzenleme kapsamında sadece mücbir sebepler bir istisna oluşturuyor. Eğer araç; sel, yangın, heyelan veya kaza gibi durumlarda tamamen kullanılamaz hale gelirse (pert olursa), 10 yıl şartı aranmaksızın yeni bir araç alımında ÖTV muafiyeti hakkı devam edecek. Bu durum, İzmir gibi deprem ve sel riski taşıyan bölgelerde araç sahipleri için kritik bir güvence niteliği taşıyor.

2026 Yılı ÖTV Muafiyet Limiti ve Yerlilik Şartı

Araç fiyatlarındaki artış ve enflasyon verileri göz önüne alınarak, ÖTV muafiyetli araç alım üst limiti de yeniden belirlendi. 2025 yılında 2 milyon 290 bin 200 TL olan üst limit, 2026 yılı için yeniden değerleme oranına göre artırılarak 2 milyon 873 bin 972 TL seviyesine yükseltildi. Bu rakam, tüm vergiler dahil anahtar teslim fiyatını ifade ediyor. Bu limitin üzerindeki araçlar, engel oranı ne olursa olsun muafiyet kapsamına girmeyecek.

Düzenlemedeki bir diğer kritik detay ise yüzde 40 yerlilik oranı şartı oldu. Satın alınacak aracın ÖTV muafiyetinden yararlanabilmesi için Türkiye'de üretilen parçaların oranının en az yüzde 40 olması gerekiyor. Bu kural, İzmir'deki tüketicilerin rotasını doğrudan yerli üretim yapan modellere çevirecek. Öne çıkan modeller şunlar:

• Togg T10X: Türkiye'nin yerli elektrikli otomobili.
• Fiat Egea: Sedan, Hatchback ve Cross seçenekleriyle.
• Renault Clio ve Megane: Yerli üretim avantajıyla.
• Toyota Corolla: Hibrit ve benzinli seçenekleri.
• Hyundai i20: Şehir içi kullanımda popüler modellerden.

Yüzde 90 ve Üstü ile Yüzde 90 Altı Arasındaki Farklar

Mevzuata göre engellilere yönelik uygulama bir "indirim" değil, doğrudan "muafiyet" olarak tanımlanıyor. Ancak hak sahipliği noktasında engellilik oranı belirleyici rol oynamaya devam ediyor. Yüzde 90 ve üzeri engellilik oranına sahip olan bireyler, 10 yılda bir araç alma hakkına sahipken, bu kişilerin aracı bizzat kullanma şartı bulunmuyor. Ayrıca tekerlekli sandalye veya sedye kullanımı gibi fiziksel zorunluluklar yoksa araçta özel tertibat yapılması da zorunlu tutulmuyor.

Yüzde 90'ın altındaki engelli bireyler için ise kriterler daha spesifik hale getirildi. Bu grupta engellilik oranından ziyade, sağlık raporunda yer alan "hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir" ibaresi esas alınıyor. Engel oranı yüzde 40 ile yüzde 80 arasında olan ve ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alabilen bireyler, engel durumlarına uygun tertibatı yaptırmak kaydıyla bu haktan faydalanabiliyor. Yapılan son genişletmeyle birlikte, ortopedik engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayan ancak yüzde 40 ve üzeri engel oranına sahip bireyler de muafiyet kapsamına dahil edildi.

Özel Tertibat ve Teknik Zorunluluklar

ÖTV muafiyetli araçlarda, bireyin engel durumuna göre teknik bazı düzenlemelerin yapılması yasal bir zorunluluk. Bu düzenlemeler genellikle gaz, fren ve debriyaj pedalları ile vites kolu üzerindeki modifikasyonları kapsıyor. Örneğin, sağ bacağında kısıtlılık olan bir birey için fren ve gaz pedallarının sola alınması veya elden kumanda edilmesi gerekiyor. Otomatik vitesli araçlar, birçok durumda kolaylık sağlasa da tek başına "özel tertibat" sayılmıyor; raporun içeriğine göre ek aparatların takılması şart koşuluyor.

Araç alım süreçlerinde yaş ve zihinsel durum da önemli bir faktör. 18 yaşını doldurmuş ve yüzde 90 üzeri engeli olan bireyler, Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ile doğrudan işlem yapabiliyor. Ancak akıl sağlığı yerinde olmayan 18 yaş üstü bireyler için mahkeme tarafından atanan vasi kararı şartı aranıyor. 18 yaş altındaki çocuklar için ise araç alımı, velayet sahibi ebeveynleri veya yasal vasileri tarafından gerçekleştirilebiliyor. İzmir'deki vergi daireleri, özellikle vasi kararı ve raporlardaki ibareler konusunda oldukça titiz bir denetim süreci yürütüyor.

İzmir İçin Ne Anlama Geliyor?

İzmir, Türkiye'deki engelli nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu illerden biri olarak bu düzenlemeden en çok etkilenecek şehirlerin başında geliyor. Özellikle Gaziemir, Bornova ve Çiğli'de yoğunlaşan otomobil plazalarında, yeni limitler ve 10 yıl kuralı sonrası hareketliliğin değişmesi bekleniyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin sunduğu engelli otopark hizmetleri ve İZELMAN bünyesindeki park avantajları, ÖTV'siz araç alan vatandaşlar için önemli bir kolaylık sağlamaya devam edecek.

Bu yasal değişiklik, İzmir'deki ikinci el araç piyasasını da dolaylı yoldan etkileyecek. 5 yılını dolduran engelli araçlarının piyasaya arzı devam etse de, yeni araç alımındaki 10 yıl bekleme şartı nedeniyle birçok hak sahibinin mevcut aracını daha uzun süre elinde tutacağı öngörülüyor. Bu durum, özellikle Bornova ve Buca gibi nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu ilçelerde yaşayan ve mobilite ihtiyacı olan binlerce engelli vatandaşı uzun vadeli bir araç kullanım planı yapmaya sevk ediyor.